Huyết thanh kháng dại IVACRIG là chế phẩm chứa kháng thể kháng virus dại, được sử dụng trong dự phòng sau phơi nhiễm cho những trường hợp có chỉ định. Khác với vắc xin phòng dại giúp cơ thể chủ động tạo miễn dịch, IVACRIG cung cấp kháng thể có sẵn để hỗ trợ bảo vệ trong giai đoạn đầu sau phơi nhiễm. Vậy IVACRIG là gì, được chỉ định khi nào, tiêm như thế nào và cần lưu ý gì sau khi sử dụng? Cùng tìm hiểu những thông tin quan trọng về huyết thanh kháng dại IVACRIG trong bài viết dưới đây.
Huyết thanh kháng dại IVACRIG là gì?
IVACRIG là huyết thanh kháng dại chứa globulin miễn dịch kháng virus dại, dùng để tạo miễn dịch thụ động cho người đã bị phơi nhiễm và có chỉ định của bác sĩ. Chế phẩm cung cấp sẵn các kháng thể có khả năng trung hòa virus dại, giúp bảo vệ trong giai đoạn đầu sau phơi nhiễm, khi cơ thể chưa kịp hình thành đáp ứng miễn dịch đầy đủ từ vắc xin.
Khác với vắc xin phòng dại, IVACRIG không kích thích cơ thể tự sản sinh kháng thể mà đưa trực tiếp kháng thể vào cơ thể. Vì vậy, hai biện pháp này có vai trò khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau trong dự phòng sau phơi nhiễm (PEP). Với người chưa từng được tiêm phòng dại trước đó và có phơi nhiễm, huyết thanh kháng dại (RIG – Rabies Immunoglobulin) được khuyến cáo theo chỉ định của nhân viên y tế.
1. IVACRIG có tác dụng gì?
Sau khi virus dại xâm nhập qua vết cắn, cào hoặc vùng da bị tổn thương, virus có thể tồn tại tại mô quanh vị trí phơi nhiễm trước khi xâm nhập vào hệ thần kinh. Trong giai đoạn này, kháng thể từ huyết thanh kháng dại có thể giúp trung hòa virus tại khu vực vết thương, tạo lớp bảo vệ thụ động trong thời gian chờ đáp ứng miễn dịch chủ động từ vắc xin hình thành.
Do đó, IVACRIG chủ yếu có vai trò trong những trường hợp phơi nhiễm có nguy cơ cao, đặc biệt là phơi nhiễm độ III ở người chưa từng được tiêm phòng dại. Việc có cần sử dụng huyết thanh hay không phải được bác sĩ đánh giá dựa trên mức độ tổn thương, vị trí vết thương, tình trạng con vật và tiền sử tiêm phòng của người bị phơi nhiễm.
2. IVACRIG có thay thế được vắc xin phòng dại không?
Không. IVACRIG và vắc xin phòng dại có cơ chế hoạt động khác nhau. IVACRIG cung cấp kháng thể có sẵn và có tác dụng trong thời gian ngắn, trong khi vắc xin kích thích cơ thể chủ động tạo đáp ứng miễn dịch.
Vì vậy, khi có chỉ định sử dụng huyết thanh, người bị phơi nhiễm không nên chỉ tiêm IVACRIG mà bỏ qua vắc xin phòng dại. Hai biện pháp cần được sử dụng theo đúng phác đồ PEP do nhân viên y tế chỉ định.
3. IVACRIG được sử dụng như thế nào?
Khi có chỉ định, huyết thanh kháng dại cần được sử dụng càng sớm càng tốt sau phơi nhiễm. Nguyên tắc quan trọng là huyết thanh được tiêm thấm vào và xung quanh vết thương càng nhiều càng tốt, nhằm đưa kháng thể đến gần vị trí virus có khả năng xâm nhập.
Khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi mắc dại cắn, cào, hãy rửa vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng ít nhất 15 phút. Sau đó, đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá nguy cơ. Không nên tự mua hoặc tự tiêm IVACRIG tại nhà vì chỉ định, liều lượng và kỹ thuật sử dụng cần được thực hiện bởi nhân viên y tế.
IVACRIG là huyết thanh kháng dại do Việt Nam sản xuất
Khi nào cần tiêm huyết thanh kháng dại IVACRIG?
Không phải mọi trường hợp bị chó, mèo hoặc động vật khác cắn, cào đều cần tiêm huyết thanh kháng dại IVACRIG. Chỉ định sử dụng huyết thanh phụ thuộc vào mức độ phơi nhiễm, tiền sử tiêm phòng dại và tình trạng miễn dịch của người bị phơi nhiễm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người chưa từng được tiêm phòng dại trước đó và có phơi nhiễm độ III cần được tiêm vắc xin ngay và sử dụng globulin miễn dịch kháng dại khi có chỉ định.
1. Chỉ định của IVACRIG theo hướng dẫn sử dụng
IVACRIG được sử dụng trong dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) cho những trường hợp có nguy cơ phơi nhiễm virus dại thuộc nhóm cần huyết thanh. Về phân loại của WHO, có thể tóm tắt:
Mức độ phơi nhiễm | Tình huống điển hình | Xử trí |
Độ I | Chạm, cho ăn động vật hoặc bị liếm trên da lành | Không cần PEP nếu xác định được tiền sử tiếp xúc rõ ràng |
Độ II | Bị gặm, nhay trên vùng da không được che phủ; vết cào hoặc trầy xước nhẹ không chảy máu | Rửa vết thương và tiêm vắc xin theo chỉ định; thường không cần RIG |
Độ III | Cắn, cào xuyên qua da; nước bọt tiếp xúc với vết thương hở hoặc niêm mạc; tiếp xúc trực tiếp với dơi | Rửa vết thương, tiêm vắc xin và RIG khi người bị phơi nhiễm chưa từng được tiêm phòng dại |
WHO khuyến cáo RIG cho người chưa được tiêm phòng dại trước đó khi có phơi nhiễm độ III. Với người đã được miễn dịch trước đó, RIG không được chỉ định theo khuyến cáo WHO.
2. Những trường hợp thường được bác sĩ chỉ định IVACRIG
Một số tình huống cần được đánh giá khẩn để xác định chỉ định sử dụng huyết thanh gồm:
- Vết cắn hoặc cào xuyên qua da, đặc biệt khi có chảy máu.
- Nước bọt của động vật nghi mắc dại tiếp xúc với vết thương hở hoặc niêm mạc như mắt, miệng.
- Tiếp xúc trực tiếp với dơi, được WHO xếp vào nhóm phơi nhiễm độ III.
- Vết thương ở đầu, mặt, cổ, bàn tay hoặc bộ phận sinh dục. Đây là những vùng có nhiều dây thần kinh, virus có thể đến hệ thần kinh trung ương nhanh hơn. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, vết cắn ở vùng đầu, mặt, cổ, đầu ngón tay và bộ phận sinh dục được xếp vào nhóm nguy cơ cao, cần được tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại sớm.
- Người suy giảm miễn dịch: WHO khuyến cáo sử dụng huyết thanh kháng dại cho cả phơi nhiễm độ II và độ III, kèm phác đồ vắc xin đầy đủ.
Trong trường hợp có chỉ định, huyết thanh không thay thế vắc xin. Huyết thanh cung cấp kháng thể có sẵn tại vị trí phơi nhiễm, còn vắc xin kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch chủ động.
3. Những trường hợp thường không cần tiêm huyết thanh kháng dại
Phơi nhiễm độ I không cần PEP, với điều kiện xác định chắc chắn không có tiếp xúc nguy cơ. Với phơi nhiễm độ II, người chưa từng tiêm phòng dại thường cần vắc xin nhưng RIG không được WHO khuyến cáo thường quy.
Người đã có tiền sử tiêm phòng dại đầy đủ trước đó cũng thường không được chỉ định RIG khi tái phơi nhiễm; thay vào đó, bác sĩ sẽ căn cứ hồ sơ tiêm chủng để lựa chọn phác đồ vắc xin phù hợp.
Huyết thanh kháng dại không nên tiêm sau ngày thứ 7 kể từ mũi vắc xin đầu tiên. Đây là mốc cần đặc biệt lưu ý khi người bệnh đến cơ sở y tế muộn.
4. Tiêm IVACRIG muộn nhất là khi nào?
Khi có chỉ định, huyết thanh nên được sử dụng càng sớm càng tốt sau khi bắt đầu tiêm vắc xin, lý tưởng là cùng ngày với liều vắc xin đầu tiên. WHO khuyến cáo RIG chỉ sử dụng một lần và không nên dùng sau ngày thứ 7 kể từ liều vắc xin đầu tiên, vì lúc này đáp ứng miễn dịch chủ động từ vắc xin đã bắt đầu hình thành.
Tuy nhiên, nếu đã bị động vật cắn từ vài ngày trước hoặc chưa kịp tiêm huyết thanh, không nên vì thế mà trì hoãn hoặc bỏ qua vắc xin phòng dại. WHO nhấn mạnh PEP cần được bắt đầu ngay khi nhận diện phơi nhiễm; ngay cả khi RIG không sẵn có, việc rửa vết thương kỹ và tiêm vắc xin đúng phác đồ vẫn rất quan trọng.
Tiêm huyết thanh phòng dại được bác sĩ chỉ định và tư vấn phác đồ phù hợp
Không chắc vết thương của mình có cần tiêm huyết thanh kháng dại hay không? Hãy liên hệ Trung tâm Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Phenikaa qua hotline 1900 2262 để được nhân viên y tế hướng dẫn và đánh giá nguy cơ phơi nhiễm phù hợp.
Tiêm IVACRIG có an toàn không? Tác dụng phụ và chống chỉ định
IVACRIG là huyết thanh kháng dại tinh chế có nguồn gốc từ huyết thanh ngựa, được sử dụng để tạo miễn dịch thụ động trong dự phòng bệnh dại sau phơi nhiễm. Giống các chế phẩm sinh học khác, loại huyết thanh này có thể gây một số phản ứng sau tiêm. Vì vậy, người bệnh cần được khai thác kỹ tiền sử dị ứng và theo dõi tại cơ sở y tế sau khi sử dụng.
1. Tác dụng phụ có thể gặp
Sau khi tiêm, một số phản ứng có thể xuất hiện tại vị trí tiêm hoặc toàn thân. Mức độ và biểu hiện có thể khác nhau tùy từng người. Một số phản ứng được ghi nhận với huyết thanh kháng dại có thể bao gồm:
- Đau, đỏ, sưng hoặc khó chịu tại vị trí tiêm.
- Sốt, mệt mỏi hoặc cảm giác không khỏe.
- Ngứa, phát ban hoặc các biểu hiện dị ứng.
- Đau cơ, đau khớp có thể gặp ở một số trường hợp.
Hiếm gặp hơn nhưng cần đặc biệt lưu ý là phản ứng dị ứng nặng, bao gồm phản vệ. Với các chế phẩm globulin miễn dịch nguồn gốc ngựa, phản ứng kiểu bệnh huyết thanh cũng có thể xuất hiện muộn sau sử dụng. Do đó, người bệnh cần được hướng dẫn theo dõi cả những biểu hiện bất thường xuất hiện sau khi rời cơ sở y tế.
2. Dấu hiệu cần báo ngay cho nhân viên y tế
Trong thời gian theo dõi sau tiêm, nếu xuất hiện các biểu hiện như khó thở, nổi mề đay lan rộng, phù môi hoặc mặt, chóng mặt, choáng, tụt huyết áp hoặc bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ phản vệ nào, người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế để được xử trí kịp thời.
Sau khi về nhà, nếu xuất hiện phát ban, sốt, đau khớp hoặc các triệu chứng bất thường kéo dài, người bệnh nên liên hệ cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá. Cơ sở thực hiện tiêm huyết thanh cần bảo đảm sẵn sàng thuốc, trang thiết bị và nhân lực để xử trí phản vệ khi cần thiết.
3. Ai cần thận trọng khi tiêm IVACRIG?
Trước khi tiêm, bác sĩ sẽ hỏi kỹ tiền sử dị ứng của bạn, gồm: thuốc, thức ăn, phấn hoa, mỹ phẩm, hen phế quản hoặc từng bị phản vệ. Đặc biệt, người từng có phản ứng dị ứng với kháng huyết thanh nguồn gốc ngựa cần được đánh giá cẩn thận.
Theo hướng dẫn sử dụng, nếu có tiền sử dị ứng với kháng huyết thanh, việc thử phản ứng và/hoặc giải mẫn cảm nhanh phải được thực hiện tại chuyên khoa Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng hoặc bởi bác sĩ đã được đào tạo về phòng, chẩn đoán và xử trí phản vệ.
Trong dự phòng bệnh dại, bác sĩ cần cân nhắc giữa nguy cơ phản ứng với huyết thanh và nguy cơ bệnh dại. WHO nhấn mạnh rằng dự phòng sau phơi nhiễm cần được thực hiện kịp thời khi có chỉ định, bởi bệnh dại gần như luôn gây tử vong một khi các triệu chứng lâm sàng xuất hiện.
4. Phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em có tiêm IVACRIG được không?
Phụ nữ mang thai và đang cho con bú có thể được tiêm IVACRIG khi có chỉ định. Theo hướng dẫn sử dụng của IVAC, IVACRIG không chống chỉ định ở hai nhóm đối tượng này. WHO cũng khuyến cáo không trì hoãn dự phòng sau phơi nhiễm bệnh dại ở phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú khi có chỉ định.
Trẻ em cũng có thể được sử dụng huyết thanh khi có chỉ định, với liều được bác sĩ tính theo cân nặng. Theo hướng dẫn sử dụng sản phẩm, trẻ em và người lớn dùng cùng mức liều tối đa 40 IU/kg.
Như vậy, mức độ an toàn của huyết thanh cần được đánh giá theo từng người bệnh. Khi có phơi nhiễm nguy cơ dại, không nên tự ý trì hoãn hoặc bỏ qua dự phòng vì lo ngại tác dụng phụ; hãy đến cơ sở y tế để bác sĩ đánh giá chỉ định và lựa chọn phương án phù hợp.
Huyết thanh được tiêm theo chỉ định của bác sĩ
So sánh IVACRIG với các loại huyết thanh, kháng thể kháng dại khác
Trong dự phòng sau phơi nhiễm bệnh dại, các chế phẩm tạo miễn dịch thụ động có thể có nguồn gốc và công nghệ sản xuất khác nhau. Theo WHO, hiện có huyết thanh kháng dại nguồn gốc người (HRIG), huyết thanh kháng dại nguồn gốc ngựa (ERIG) và kháng thể đơn dòng kháng dại (RmAb). Các chế phẩm này được sử dụng khi có chỉ định, kết hợp với vắc xin phòng dại trong dự phòng sau phơi nhiễm.
Tiêu chí | IVACRIG (ERIG) | HRIG | Kháng thể đơn dòng kháng dại (RmAb) |
Nguồn gốc | Huyết thanh ngựa, sản phẩm kháng thể dạng F(ab')2 | Tinh chế từ huyết tương của người hiến đã được tiêm phòng dại. | Sản xuất bằng công nghệ sinh học, từ các dòng tế bào tạo kháng thể đặc hiệu |
Bản chất | Huyết thanh kháng dại tinh chế | Globulin miễn dịch kháng dại người | Kháng thể đơn dòng hoặc phối hợp các kháng thể đơn dòng |
Xuất xứ/ nhà sản xuất | Việt Nam, do IVAC sản xuất | Có thể do nhiều nhà sản xuất ở các quốc gia khác nhau | Tùy từng sản phẩm và nhà sản xuất |
Liều WHO tham khảo | ERIG: tối đa 40 IU/kg | HRIG: tối đa 20 IU/kg | Tùy loại RmAb và hướng dẫn của từng sản phẩm |
Cách sử dụng | Tiêm thấm càng nhiều càng tốt vào trong và quanh vết thương | Tiêm thấm vào trong và quanh vết thương | Theo hướng dẫn của từng chế phẩm |
Chi phí/khả năng tiếp cận | Phụ thuộc cơ sở cung cấp và từng thời điểm | Phụ thuộc nguồn cung và cơ sở y tế | Phụ thuộc sản phẩm và khả năng cung ứng tại từng quốc gia |
IVACRIG là ERIG được tinh chế từ huyết thanh ngựa, mỗi lọ 5 ml chứa 1.000 IU kháng thể kháng virus dại. Trong khi đó, HRIG có nguồn gốc từ huyết tương người. RmAb được phát triển bằng công nghệ sinh học nhằm tạo ra các kháng thể có tính đặc hiệu với virus dại.
WHO cho biết RIG có nguồn gốc người và ngựa đều có thể được sử dụng trong dự phòng sau phơi nhiễm khi có chỉ định; các RmAb được cấp phép cũng là một lựa chọn tạo miễn dịch thụ động. Việc lựa chọn chế phẩm cần căn cứ vào chỉ định, hướng dẫn sử dụng của sản phẩm, tình trạng người bệnh và khả năng cung ứng tại cơ sở y tế.
Huyết thanh kháng dại IVACRIG giá bao nhiêu?
Tại Bệnh viện Đại học Phenikaa, IVACRIG có giá 600.000 đồng/lọ (5 ml, 1.000 IU).
Chi phí sử dụng huyết thanh có thể khác nhau giữa từng người bệnh, chủ yếu phụ thuộc vào:
- Cân nặng: Liều huyết thanh được tính theo cân nặng. Vì vậy, bác sĩ sẽ xác định tổng liều cần sử dụng và số lượng chế phẩm phù hợp.
- Số lượng và tình trạng vết thương: Người bệnh có thể có một hoặc nhiều vị trí bị cắn, cào hoặc tổn thương da. Bác sĩ sẽ đánh giá từng vết thương để thực hiện tiêm thấm huyết thanh phù hợp.
- Xử trí vết thương: Tùy trường hợp, người bệnh có thể cần được khám, làm sạch và xử trí vết thương trước khi tiêm.
- Vắc xin phòng dại: Huyết thanh này không thay thế vắc xin. Khi có chỉ định dự phòng sau phơi nhiễm, người bệnh cần được tiêm vắc xin phòng dại theo phác đồ bác sĩ chỉ định.
Nếu vừa bị chó, mèo hoặc động vật nghi mắc bệnh dại cắn, cào, liếm vào vùng da tổn thương, người bệnh nên đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá nguy cơ và chỉ định dự phòng phù hợp, thay vì chỉ dựa vào chi phí để quyết định có tiêm hay không.
Quy trình tiêm chủng tại Trung tâm được tiến hành theo chuẩn Bộ Y tế
Tiêm huyết thanh kháng dại IVACRIG ở đâu?
Tại Bệnh viện Đại học Phenikaa (PhenikaaMec), người bệnh được bác sĩ thăm khám, khai thác tiền sử phơi nhiễm, đánh giá vết thương và chỉ định huyết thanh kháng dại IVACRIG, vắc xin phòng dại theo tình trạng cụ thể. Huyết thanh được sử dụng theo đúng hướng dẫn chuyên môn, kết hợp xử trí vết thương và tư vấn lịch tiêm các mũi vắc xin tiếp theo.
Bên cạnh quy trình tiêm, vắc xin và huyết thanh được bảo quản theo yêu cầu của nhà sản xuất, với quy trình kiểm soát trong quá trình lưu trữ và sử dụng. Trước khi tiêm, nhân viên y tế kiểm tra thông tin sản phẩm, khai thác tiền sử dị ứng và các yếu tố liên quan để lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Người bệnh được hướng dẫn đầy đủ về chăm sóc vết thương, lịch tiêm và những dấu hiệu bất thường cần lưu ý sau tiêm.
Với đội ngũ nhân viên y tế cùng hệ thống trang thiết bị cấp cứu, Bệnh viện Đại học Phenikaa sẵn sàng theo dõi và xử trí các phản ứng sau tiêm theo quy định chuyên môn. Nếu bạn vừa bị chó, mèo cắn hoặc cào và chưa chắc có cần tiêm huyết thanh, hãy gọi 1900 2262 để được hướng dẫn trước khi đến bệnh viện.
Trung tâm Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Phenikaa cung cấp vắc xin đa dạng, hệ thống bảo quản đạt chuẩn
Kết luận
Huyết thanh kháng dại IVACRIG là chế phẩm tạo miễn dịch thụ động, được sử dụng trong dự phòng bệnh dại sau phơi nhiễm khi có chỉ định. Việc sử dụng huyết thanh cần được thực hiện càng sớm càng tốt theo đánh giá của bác sĩ, kết hợp với vắc xin phòng dại và xử trí vết thương phù hợp. Liều dùng được tính theo cân nặng, trong khi cách tiêm, thời điểm sử dụng và theo dõi sau tiêm cần tuân thủ hướng dẫn chuyên môn.
Nếu bị chó, mèo hoặc động vật có nguy cơ mắc bệnh dại cắn, cào hoặc liếm vào vùng da tổn thương, người dân không nên tự theo dõi tại nhà hoặc tự tính liều huyết thanh. Bệnh viện Đại học Phenikaa (PhenikaaMec) cung cấp dịch vụ tiêm huyết thanh kháng dại IVACRIG và vắc xin phòng dại, với quy trình đánh giá phơi nhiễm, xử trí vết thương, tiêm chủng và theo dõi sau tiêm tại cơ sở y tế. Người bệnh có thể liên hệ hotline 1900 2262 để được tư vấn và hướng dẫn trước khi đến bệnh viện.
